Het stellingenspel is geen enkele werkvorm maar een familie: je toont een stelling, iedereen kiest tegelijk een positie — door op te staan, een kaart te tonen of naar een hoek te lopen — en daarna wordt uitgelegd waarom. Wie overtuigd wordt, mag van positie veranderen. Dat skelet is telkens hetzelfde; wat verschilt is het gebaar.
Hieronder: wat een stellingenspel precies is, aan welke knoppen elke variant draait, en 2 werkvormen die je hier meteen kunt draaien.
Een klassikale werkvorm waarin de groep op een stelling reageert door zichtbaar positie te kiezen — allemaal tegelijk, op één teken. Daarna lichten een paar deelnemers hun keuze toe, en wie door de argumenten van gedachten verandert, mag dat laten zien door van positie te wisselen. Meningen worden zo zichtbaar zonder dat iemand het woord hoeft te nemen, en het gesprek erna heeft meteen iets om over te gaan.
Daarin verschilt het van de twee dingen waarmee het het vaakst wordt verward. Anders dan bij een quiz bestaat er geen goed antwoord: een stelling waar niets over te zeggen valt nadat je gekozen hebt, was een feit — en dan wordt de ronde een overhoring. En anders dan bij een debat is winnen niet het doel: de opbrengst is dat de groep zichzelf ziet, inclusief de stemmen die in een klassengesprek nooit klinken.
De vorm gaat terug op de techniek van waardenverduidelijking (values clarification) uit de jaren zeventig: meningen zichtbaar maken zonder oordeel. Een enkele vaste bedenker is er niet — juist daarom circuleert het spel in zoveel gedaanten.
De varianten hieronder verschillen in het gebaar, maar elke versie draait aan dezelfde vier knoppen. Wie een variant aanpast of er zelf een bouwt, draait aan deze vier:
De tweede knop is de enige waarover de varianten van mening verschillen — de andere drie zíjn de familie. Een stellingenspel zonder gelijktijdig teken of zonder het gesprek erna is geen variant maar een verlies.
De duur is die van een normale run zoals de werkvorm hem op zijn eigen pagina beschrijft — meerdere stellingen, inclusief de toelichtingen. Bij het voorbereiden zet je je eigen stellingen klaar; elke regel wordt een ronde.
| Werkvorm | Wat het doet | Groepsgrootte | Duur | Kies deze wanneer |
|---|---|---|---|---|
| Stijgen & Dalen | eens of oneens: opstaan of blijven zitten | hele klas, 8–40 | 5–15 min | een snelle peiling — niemand loopt, elke ronde kost seconden |
| Vier hoeken | kiezen uit vier posities, elk in een hoek | hele klas, 12–35 | 10–20 min | de klas wil steeds «het hangt ervan af» zeggen — nuance krijgt een eigen hoek |
De binaire variant, en de snelste: wie het eens is staat op, wie het oneens is blijft zitten, allemaal tegelijk. Niemand verplaatst zich, dus een ronde kost seconden en de vorm past ook in een vol lokaal. De stilte vooraf is hier het werkzame bestanddeel — iedereen beslist zelf voordat iemand kan rondkijken. Scherp aan deze variant: er is geen ontsnappingspositie «een beetje eens», en juist dat maakt de toelichtingen daarna de moeite waard.
Vier posities in plaats van twee, en de klas loopt: elke hoek van het lokaal staat voor één antwoord. Je kiest niet alleen wát je vindt maar hoe stellig — en in je hoek sta je met medestanders, dus toelichten kost minder durf dan alleen tegenover de klas. De labels hoeven geen schaal te zijn: vier oorzaken, vier personages of vier oplossingen werken net zo goed. Vaste afspraak: de kleinste hoek krijgt als eerste het woord.
Begin met Stijgen & Dalen en drie lichte stellingen: het kost geen materiaal, geen loopruimte en geen uitleg, en de klas leert het spel in één ronde. Merk je in de toelichtingen dat de klas steeds «het hangt ervan af» wil zeggen, dan is je stelling rijp voor vier hoeken — daar krijgt die nuance een eigen plek.
De glijdende schaal — een denkbeeldige lijn van «helemaal eens» naar «helemaal oneens», ook wel meningslijn of barometer — kun je met dezelfde vier knoppen uit de hand draaien: stelling tonen, tegelijk een plek op de lijn kiezen, een paar stemmen van verschillende plekken, wisselen mag. Als uitvoerbare werkvorm staat hij hier nog niet.
In beide werkvormen zet je je stellingen vooraf klaar — elke regel wordt een eigen ronde — en toon je ze één voor één op het scherm, zodat de tekst zichtbaar blijft terwijl de klas kiest.
Een klassikale werkvorm waarin iedereen tegelijk zichtbaar positie kiest op een stelling — door op te staan, een kaart te tonen of naar een hoek te lopen — en daarna wordt besproken waarom. Van positie veranderen mag, en is zelfs het mooiste moment: het laat zien dat een argument werkte. Het is een familie van varianten rond één skelet, geen enkele vaste vorm.
Stijgen & Dalen is binair — eens of oneens, opstaan of blijven zitten — en iedereen blijft op zijn plek: een ronde kost seconden. Vier hoeken geeft vier posities en laat de klas door het lokaal lopen: meer nuance, meer beweging, meer tijd, en je licht je keuze toe naast de mensen die hetzelfde kozen. Vuistregel: begin binair; hoor je de klas steeds «het hangt ervan af» zeggen, dan is de stelling rijp voor vier hoeken.
De glijdende variant van het stellingenspel: in plaats van twee of vier posities is er een denkbeeldige lijn van «helemaal eens» naar «helemaal oneens», en iedereen gaat op de plek staan die bij zijn positie past. Maximale nuance, en de verdeling van de groep wordt een vorm in plaats van een telling. Hij draait op dezelfde vier knoppen als de rest van de familie en is zo uit de hand te spelen; als uitvoerbare werkvorm staat hij op LudensFlow nog niet.
Een goede stelling is een uitspraak — geen vraag en geen feit — waarvan je verwacht dat de groep verdeeld raakt, en waar ná de keuze nog iets over te zeggen valt. «Huiswerk is nuttig» is te breed; «huiswerk zou nooit mee mogen tellen voor je cijfer» verdeelt. Zet je stellingen oplopend van licht naar serieus: de eerste rondes laten zien dat positie kiezen hier veilig is. Beide werkvormen hebben op hun eigen pagina een uitgebreider antwoord, inclusief een prompt voor Microsoft Copilot die stellingen op maat maakt.
Vier tot zes. Na een stuk of zes wordt het ritueel routine en worden de toelichtingen vlak — liever vier stellingen met echte toelichtingen dan tien zonder. Voor een energizer halverwege de les zijn twee of drie stellingen over de lesstof al genoeg.
Nee — en daar staat of valt de hele familie mee. Een publiek, gelijktijdig gebaar meet geen kennis: het wordt evengoed vertekend door te veel zelfvertrouwen als door de angst om dom te lijken. Zodra er punten aan hangen, verdwijnt de eerlijkheid van de keuze. Heb je een beoordeling nodig, neem dan een geschreven antwoord van iedereen.
Ja, met één aanpassing: het gebaar. Spreek per positie een reactie af — een hartje voor eens en een smiley voor oneens, of vier emoji voor vier hoeken — en houd de reacties even neutraal, anders kost één positie meteen meer dan de andere. De volgorde blijft: stil kiezen met de microfoons uit, dan allemaal tegelijk op jouw teken. Beide vormen beantwoorden dit uitgebreider op hun eigen pagina.
De familie schaalt van kleuters tot volwassen teams, maar het gebaar verschuift mee: kleuters doen mee zonder dat je er een groepsbeeld aan mag aflezen, in de onderbouw van het vo is het gelijktijdige teken geen formaliteit maar de kern, en volwassenen blijven niet zitten uit angst maar uit waardigheid — benoem dat hardop en de weerstand verdwijnt. Beide werkvormen hebben op hun pagina een sectie per leeftijd.
Samengesteld door Oksana Oliinyk ·