Een stelling die je klas in tweeën splitst, kost dertig seconden bedenken. Een stelling waar ná het opstaan nog iets te bespreken valt, kost meer, en dat is nou net het deel dat telt. Een stellingenspel draait niet op de keuze, maar op wat er loskomt zodra iedereen staat of zit. Hieronder lees je wat een stelling is, de test die bepaalt of hij werkt, wat je doet als de klas eenmaal staat, en per vak stellingen die je morgen kunt gebruiken.
Een goede stelling meet niet of de klas het snapt.
Hij zorgt dat er iets te bespreken valt zodra iedereen staat of zit.Wat is een stelling?
Een stelling is een uitspraak waar je het mee eens of oneens kunt zijn. Geen vraag en geen kaal feit, maar een bewering die je kunt verdedigen of aanvallen.
In een debat is de stelling het begin van een betoog. In de klas is hij het begin van een gesprek: iedereen kiest tegelijk een kant, en daarna legt iemand uit waarom. Een voorbeeld: «Huiswerk zou nooit mee mogen tellen voor je cijfer.» Daar kun je voor of tegen zijn, en allebei de kanten hebben iets te zeggen.
De test: geen vraag, geen feit, en ná de keuze valt er iets te zeggen
Drie voorwaarden. De eerste twee ken je waarschijnlijk al. De derde is degene die het werk doet.
Geen vraag. «Is huiswerk nuttig?» laat niets kiezen: je kunt het niet eens of oneens zijn met een vraag. Maak er een uitspraak van: «Huiswerk zou nooit mee mogen tellen voor je cijfer.» Achter een stelling hoort een punt, geen vraagteken.
Geen kaal feit. «Water bevriest bij nul graden» verdeelt niemand. Wie het oneens is, heeft gewoon ongelijk, en je ronde wordt een overhoring. Een feit betrapt de helft van de klas. Het splitst hem niet.
En ná de keuze valt er iets te zeggen. Dit is de enige test die je echt nodig hebt, want hij vangt de andere twee vanzelf. Vraag jezelf: als straks iedereen staat of zit, is er dan nog iets uit te leggen, tegen te spreken of te checken? Bij «een boek lezen is beter dan de verfilming kijken» wel. Bij «de aarde draait om de zon» niet. Het gaat er niet om of er een goed antwoord bestaat, maar of er na de keuze nog gesprek in zit.
Waarom de debatregels je hier in de steek laten
Zoek op hoe je een stelling schrijft en je krijgt overal dezelfde lijst: controversieel, geen argument erin, en geen goed antwoord. Prima regels, maar dan voor een debat, waar de stelling het startschot is van een betoog dat iemand moet winnen.
In de les ligt het anders, en op één punt precies omgekeerd. Wil je met een ronde lesstof ophalen, dan mág de stelling een goed antwoord hebben. «Een breuk en een kommagetal zijn hetzelfde getal, anders opgeschreven» heeft een juist antwoord, en dáárom werkt hij: wie blijft zitten, hoort de argumenten en komt er zelf op. En van kant wisselen kost niets als een argument je overtuigd heeft. Een debatcoach schrapt deze stelling meteen. Voor het ophalen van stof is hij precies goed.
Dus niet «geen goed antwoord» als regel, maar: past de stelling bij wat je met de ronde wilt bereiken? Dat hangt af van de functie. Er zijn er vier.
Vier soorten stellingen, per functie
1. Ophalen: stof terughalen zonder er een toets van te maken
De stelling gaat over behandelde of net nieuwe stof en heeft vaak een goed antwoord. Je meet niet wie het weet. Je laat ze het zelf terughalen in plaats van het nog eens voorgekauwd te krijgen, en dat terughalen zet de stof steviger vast dan een herhaling. Komt er een misvatting boven, mooi: daar praat je over.
Drie van dit soort stellingen aan het begin van de les, en je ziet in vijf minuten waar de klas staat. Daar is Stijgen & Dalen voor gemaakt.
2. Mening die de klas écht verdeelt
Geen goed antwoord, en de val is niet controverse maar schijnverdeeldheid: een stelling waar ze het stiekem allemaal over eens zijn. Toets hem op jezelf. Kun je voor allebei de kanten een fatsoenlijk argument bedenken? Zo niet, dan is hij te breed of te braaf.
3. Waarden: voor de mentorles
Hier gaat het niet over kennis maar over de groep: de klas ziet zichzelf in één seconde, zonder een rondje langs iedereen. Houd de stelling weg bij het persoonlijke. Iedereen ziet ieders keuze, dus anoniem is het niet.
4. Serie-opener: dezelfde stelling aan begin en eind
Gebruik je de werkvorm als kader om een lessenserie, zet dan dezelfde stellingen aan het begin en aan het eind. Formuleer ze zo dat ze twee keer werken, en zo dat een leerling zijn eigen eerdere positie terugziet. Dan werk je aan hóe iemand denkt, niet aan wat hij die week toevallig paraat had.
Kant-en-klaar: stellingen per vak
Neem ze mee, of gebruik ze als model voor je eigen onderwerp. Per vak één stelling om stof op te halen, met een goed antwoord, en één mening die de klas verdeelt.
Nederlands
Ophalen: «In ‘hij wordt’ schrijf je een dt.»
Mening: «Spelling zou niet mee moeten tellen voor je cijfer.»Engels
Ophalen: «Bij ‘he’ en ‘she’ krijgt het werkwoord in de present simple een -s.»
Mening: «Films kijken met ondertiteling helpt je meer dan zonder.»Wiskunde
Ophalen: «Een breuk en een kommagetal zijn hetzelfde getal, anders opgeschreven.»
Mening: «Bij elke toets zou een rekenmachine mogen.»Geschiedenis
Ophalen: «In de middeleeuwen werd er bijna niets uitgevonden.»
Mening: «Een uitvinding verandert de wereld meer dan een oorlog.»Aardrijkskunde
Ophalen: «Het is zomer omdat de aarde dan dichter bij de zon staat.»
Mening: «In Nederland zou je niet meer onder zeeniveau mogen bouwen.»Biologie
Ophalen: «Een virus is een levend wezen.»
Mening: «Dieren zouden niet voor onderzoek gebruikt mogen worden.»Natuurkunde
Ophalen: «Een zwaar voorwerp valt sneller dan een licht voorwerp.»
Mening: «Kernenergie hoort bij de oplossing voor het klimaat.»Scheikunde
Ophalen: «Als suiker oplost in thee, is de suiker verdwenen.»
Mening: «Plastic verpakkingen zouden verboden moeten worden.»Economie
Ophalen: «Als de prijs stijgt, kopen mensen minder van een product.»
Mening: «Sparen is altijd verstandiger dan geld uitgeven.»Maatschappijleer
Ophalen: «In Nederland mag je vanaf je zestiende stemmen voor de Tweede Kamer.»
Mening: «Stemmen zou verplicht moeten zijn.»Mentorles
Ophalen: «Je onthoudt meer als je de stof drie keer overleest.»
Mening: «In je eentje werken levert beter werk op dan in een groep.»
Zet ze oplopend neer: begin licht, zodat de klas voelt dat kiezen hier veilig is, en bewaar de zwaardere voor verderop. Ook voor je eigen sectie werkt het. «Ons laatste overleg had een kwartier korter gekund» opent een teamoverleg beter dan een agendapunt.
De stelling bij mentorles heeft wel een antwoord, en dat verrast de klas vaak: wie de stof zelf ophaalt, onthoudt meer dan wie hem nog eens leest. Meer daarover in Leren leren gebeurt in de les, niet ernaast.
En jij? Wat je doet als de klas staat
Een stellingenronde voelt spannend als je hem nog niet vaak hebt gedaan. Dertig leerlingen die tegelijk opstaan, dat kan alle kanten op. In de praktijk geeft de vaste volgorde juist rust: iedereen weet wat er komt.
Eerst stil nadenken. Een halve minuut, niemand praat. Wie meteen moet kiezen, kiest wat de buurman kiest.
Dan kiest iedereen tegelijk. Eens staat op, oneens blijft zitten. Omdat iedereen tegelijk kiest, staat niemand er alleen voor, en kan ook niemand zich verstoppen.
Begin bij de kleine groep. «Jullie zijn met z’n vijven. Wie van jullie legt uit waarom?» Wie in de minderheid zit, heeft meestal het interessantste argument.
Wisselen mag. Heeft een argument iemand overtuigd, dan gaat hij staan of zitten. Dat is geen verlies, dat is precies waar het om ging.
Op LudensFlow zet je Stijgen & Dalen gratis en zonder account op het bord. Je typt je stellingen, één per regel, en elke regel wordt een ronde. De tijd per stap loopt mee: nadenken, positie kiezen, toelichten, wisselen. Met een gratis account schrijft de AI de stellingen bij jouw onderwerp, en bewaar je je voorbereiding voor de volgende keer.
De stelling die stiekem een feit is
De meest voorkomende misser, en de lastigste om vooraf te zien: je bedoelde een mening, maar in de klas blijkt het een feit. Je merkt het aan de uitkomst: bijna iedereen kiest dezelfde kant, niemand twijfelt, en de ronde zakt in.
Twee manieren om het voor te zijn. Vraag je af of de andere kant een fatsoenlijk argument heeft. Heeft hij dat niet, herschrijf dan. En pas op met stellingen waar één woord de uitkomst al vastlegt: «geweld is nooit een oplossing» laat weinig ruimte, «de school zou telefoons helemaal moeten verbieden» verdeelt wél.
Blijkt een stelling toch een feit, ga hem dan niet ter plekke redden. Noteer hem, herschrijf hem voor de volgende keer, en ga door. Repareren tijdens de ronde maakt er alsnog een uitleg van.
Binair of vier posities?
De stelling bepaalt niet alleen wat je vraagt, maar ook welke werkvorm erbij past.
Eens of oneens, snel en scherp: Stijgen & Dalen. Iedereen kiest tegelijk, staat of zit, geen tussenweg. Hier begin je.
Wordt «het hangt ervan af» steeds het antwoord? Dan is je stelling rijp voor Vier hoeken: vier posities, meer nuance, en iedereen loopt naar een hoek en legt uit waarom.
Alleen feitenkennis oefenen, met beweging? Vragen met een goed antwoord en zonder gesprek erna horen niet bij een stellingenronde, maar bij Quiz met bewegen: de klas loopt rond en overhoort elkaar in steeds nieuwe tweetallen.
Een stelling die de klas verdeelt, is waar het begint. Waar het om gaat, is de stelling waar ze ná de keuze nog over doorpraten.
Kies voor je volgende les één stelling uit de tabel, of schrijf er een over je eigen onderwerp en haal hem door de test. Zet hem dan in Stijgen & Dalen op het bord: gratis, zonder account, en in een minuut klaar.