Start, Stop, Continue
Plannen & bewakenDe kortste retro die er is, in vijf stappen. Drie vakken, drie werkwoorden: wat gaan we doen dat we nu niet doen, waar houden we mee op, wat werkt en houden we erin? Ieder schrijft eerst in stilte, dan leest ieder voor, dan kiest het team met stippen wat het bespreekt. Het eindigt met acties op naam en één cijfer van iedereen: was dit uur de tijd waard?
Vijf stappen voor een team van zes · ± 50 min
Zet op het bordEén scherm: de sprint, de teamgrootte en de tijd per stap. Alleen jij ziet het, de klas pas als jij op Starten drukt.
Ook zonder digibord te doen: de stappen op papier, de timer op je telefoon.
Precies dit zet je op het scherm, in de ruimte of gedeeld in Teams of Zoom. Elke stap heeft een eigen timer en jij houdt de regie: pauzeren, tijd erbij of door naar de volgende stap. Met de live link staat dezelfde stap op het scherm van elke deelnemer.
Zo ziet de klas het op het bord
5 stappen · één team, één sprint, ± 50 min
Voor jou: Kort, maar niet overslaan. De afspraak van Kerth lees je hardop voor, elke keer.
Tijd
± 50 min
Vorm
Plenair
Materiaal
Niet nodig
Stap-voor-stap instructie
5 stappen · ± 50 min
- Opening · 5 minuten
Ieder zegt om de beurt in één woord hoe hij erbij zit. De gespreksleider noemt de sprint of de periode waar deze retro over gaat, en leest de afspraak van Kerth voor: iedereen heeft zijn best gedaan met wat hij toen wist, kon en had. - Verzamelen · 15 minuten
Ieder schrijft in stilte briefjes bij drie vakken: start (wat gaan we doen dat we nu niet doen), stop (waar houden we mee op) en continue (wat werkt en houden we erin). Daarna leest ieder om de beurt zijn briefjes voor en hangt ze op, zonder discussie. - Inzichten · 13 minuten
Schuif briefjes die over hetzelfde gaan bij elkaar en geef elke groep een naam. Ieder zet drie stippen bij wat hem het meest raakt. Bespreek de twee of drie groepen met de meeste stippen: wat zit erachter, wat is het patroon? Nog geen oplossingen. - Acties en eigenaren · 10 minuten
Kies één tot drie acties voor de komende sprint, klein genoeg om echt te doen, elk met één eigenaar die zich meldt. Spreek af waaraan het team volgende retro merkt dat het gelukt is. De gespreksleider leest de lijst terug. - Afsluiten: ROTI · 3 minuten
Om de beurt geeft ieder een cijfer van 1 tot 5 voor wat deze retro de tijd waard was (Return on Time Invested), met één zin waarom. Een lage score is informatie voor de volgende retro.
Vijf stappen, elk met een eigen timer op het scherm. Bij het voorbereiden geef je elke stap zijn tijd; een stap op nul seconden valt weg. Deel de live link in Teams of Zoom, dan staat dezelfde stap met dezelfde timer op het scherm van elke deelnemer.
Leid je deze retro met een productteam, buiten het onderwijs? Op kringo.club, onze site voor facilitators, begeleid je Start, Stop, Continue vanaf één gedeeld scherm, ook in een videocall.
Tips voor de facilitator
Terugkijken op een sprint
Eerst schrijven, dan praten
Na elke sprint, een uur
Acties met naam en eigenaar
Briefjes en een muur, of het bord dat jullie online al gebruiken. Het scherm hier houdt de vakken, de stappen en de tijd; de briefjes zelf schrijft het team waar het altijd schrijft.
Stippen om te stemmen: drie per persoon, als sticker of als streepje.
De sprint of de periode waar het over gaat, in het veld bij het voorbereiden of hardop bij de opening.
Ongeveer vijftig minuten: vijf voor de opening, vijf schrijven en tien voorlezen, dertien voor de inzichten, tien voor de acties en drie voor de ROTI. Na elke stap wacht het scherm op jou.
Meer, minder: voeg in je eigen woorden twee vakken toe, «meer van» en «minder van», voor een team dat vooral wil bijstellen in plaats van stoppen.
Online: deel de live link in de chat van Teams of Zoom. Elke deelnemer ziet dezelfde stap en dezelfde timer, ook in een breakout-room.
Korter: zet de inzichten op acht minuten en de acties op zeven, dan past de retro in een half uur. Laat het schrijven in stilte en de acties staan: dat zijn de stappen die de retro maken.
Wissel van gespreksleider: elke sprint een ander teamlid. De stappen staan op het scherm, dus wie leidt hoeft het formaat niet uit het hoofd te kennen.
Wissel van formaat om de vier tot zes sprints: dezelfde vijf stappen, andere vakken. Zeilboot, Start, Stop, Continue en 4Ls staan hier naast elkaar.
- Scrumteam: na elke sprint van twee weken
- Projectteam: na een oplevering of een mijlpaal
- Intervisiegroep: na een reeks bijeenkomsten, over de groep zelf
- Trainers: na een training van meerdere dagen, met het trainersteam
- Vrijwilligersbestuur: na een evenement
De vijf stappen zijn de vijf fasen van Esther Derby en Diana Larsen, Agile Retrospectives (2006): set the stage, gather data, generate insights, decide what to do, close. De vakken komen uit het retro-canon zoals Retromat (CC BY-SA) het verzamelt. De afspraak bij de opening is de Prime Directive van Norm Kerth (Project Retrospectives, 2001). In LudensFlow is elke fase een eigen stap op het scherm, met een eigen timer, en staat dezelfde stap via de live link op het scherm van elke deelnemer.
Past hier goed bij