Wat? Dus wat? Wat nu?

Een werkvorm om terug te blikken op een ervaring die de groep deelt, met drie vragen in een vaste volgorde. Wat? gaat over de feiten: wat zagen, hoorden en deden we? Dus wat? gaat over de betekenis: wat valt op, en waarom doet het ertoe? Wat nu? gaat over de volgende stap. Elke vraag beantwoord je eerst alleen, dan in een groepje, dan met de klas. Het is een van de Liberating Structures, in het Engels What, So What, Now What.

Met de standaardinstellingen duurt de hele werkvorm ± 30 minuten: 3 rondes, uitleg en terugblik inbegrepen.

Elke vraag is een ronde van acht minuten: één minuut alleen, vier in het groepje en drie met de klas. Vooraf komen er twee minuten bij om de groepjes te maken. Elke stap stel je zelf in, in stappen van dertig seconden, en die tijd geldt voor alle drie de vragen. De speler gaat pas verder als jij doorklikt.

Bij het delen met de klas noemt één groepje één punt. Heeft een ander groepje hetzelfde punt opgeschreven, dan roept het „Bingo!”. Daarna noemt wie wil het volgende punt, als popcorn. Zo hoort de hele klas welke punten gedeeld worden, zonder dat elk groepje alles herhaalt. Bij Wat nu? is de stap met de meeste bingo's de stap van de klas. Liever rustiger? Zet in de voorbereiding bij Extra instellingen de bingo op „om de beurt”.

Omdat anders de snelste of de luidste het groepje opent, en de rest meegaat. Met een minuut in stilte heeft iedereen twee of drie punten op papier voordat er gepraat wordt, en in het groepje deel je om de beurt. Zo komt ook het punt van wie niet uit zichzelf begint op tafel.

Wat? vraagt naar wat je waarnam: „we wachtten tien minuten op het materiaal”, „de meting week twee keer af”. Dus wat? vraagt wat dat betekent: „we begonnen te laat aan de proef”, „onze opstelling was niet stabiel genoeg”. Wie die twee mengt, verklaart voordat hij goed gekeken heeft. Daarom staat bij de eerste vraag op het scherm: alleen feiten, nog geen uitleg.

Een stap die je kunt zien gebeuren, geen voornemen. „Beter plannen” is een voornemen; „bij de volgende proef leest één iemand per groepje eerst het voorschrift voor” is een stap. Vraag bij een vaag antwoord: hoe zien we morgen dat we het doen? De stap met de meeste bingo's schrijf je op het bord, en daar kom je later op terug.

Allebei gaan ze van alleen naar de hele groep. Sneeuwbal trechtert ideeën over één vraag: van ieder alleen naar tweetallen, viertallen en de klas. Wat? Dus wat? Wat nu? stelt drie vragen na elkaar over één ervaring, en elke vraag gaat de weg van alleen naar groepje naar klas. Zoek je ideeën, neem sneeuwbal. Wil je een ervaring laten landen in een volgende stap, neem deze.

Ja, en daar wordt het veel gebruikt: na een studiedag, een lesbezoek, een project of het eerste kwartaal. Wat nu? wordt dan een afspraak die iedereen gehoord heeft. Op een ouderavond, of in een zaal waar niemand graag roept, kies je in de voorbereiding „om de beurt” in plaats van bingo.

Vooraf: noem de ervaring en spreek de bingo af. Bij Wat?: loop rond en vraag bij een oordeel: wat zag je dan precies? Bij het groepje: om de beurt, één punt per keer. Bij de klas: schrijf de punten kort op het bord, per vraag een kolom, en klik pas door als het roepen stilvalt. Bij Wat nu?: vraag door tot de stap iets is wat je kunt zien gebeuren, en kom er later op terug.

De drie vragen gaan terug op Terry Borton, die ze in 1970 beschreef in Reach, Touch, and Teach. Gary Rolfe, Dawn Freshwater en Melanie Jasper maakten er later een bekend reflectiemodel van voor zorg en onderwijs. Als What, So What, Now What is het een van de Liberating Structures van Henri Lipmanowicz en Keith McCandless. De bingo bij het delen met de klas zagen we op de bijeenkomsten van The Liberators. De versie in LudensFlow laat elke vraag dezelfde drie stappen lopen, alleen, in het groepje en met de klas, en laat de speler op jou wachten.