Liberating Structures: 6 werkvormen die je vandaag kunt gebruiken

De meest gebruikte, en met reden: hij past overal en kost een kwartier. Iedereen denkt eerst alleen na, deelt dan in duo's, dan in viertallen, dan plenair. De stilte aan het begin is wat de vorm zijn waarde geeft — zonder die minuut praat de groep over het idee van wie toevallig als eerste iets zei.

Het aantal fases groeit niet mee met de groep, dus de vorm blijft ook bij honderd mensen werken; de versie hier is ingericht op een klas of team tot een stuk of dertig, omdat het gezamenlijke clusteren aan het eind wél meeschaalt.

In groepjes van drie legt één persoon een echte vraag voor. De twee anderen stellen eerst verhelderende vragen, en denken daarna hardop mee alsof de inbrenger er niet bij zit — die draait zijn stoel om en luistert alleen.

Dat omdraaien is de hele truc. Zolang de inbrenger meepraat, verdedigt hij; zodra hij alleen luistert, hoort hij wat er werkelijk gezegd wordt. Elke ronde duurt zo'n zeven minuten, dus in een half uur is iedereen aan de beurt geweest.

In duo's stelt de een negen keer achter elkaar de vraag «waarom is dat belangrijk voor je?». Ergens rond de vijfde of zesde keer houdt het beleefde antwoord op en komt er iets echters.

Nuttig aan het begin van een traject, wanneer een groep het eens lijkt over wat er moet gebeuren maar niet over waarom. Kort — twintig minuten — en vraagt geen materiaal.

Je vraagt de groep het tegenovergestelde: hoe zorgen we er gegarandeerd voor dat dit mislukt? Dat levert een lijst op waar iedereen om lacht — tot je vraagt welke dingen op die lijst we eigenlijk al doen.

De omkering werkt omdat ze de schaamte eruit haalt. Iets benoemen wat niet goed gaat is moeilijk; het eerst als grap opschrijven en er dan naar wijzen is dat veel minder.

Vier tot acht mensen, een vast object dat rondgaat, en vier rondes. Wie het object vasthoudt, praat; de rest luistert. Geen besluit aan het eind, wel begrip.

Bedoeld voor onderwerpen die te complex of te beladen zijn om meteen op te lossen. Het duurt drie kwartier en dat is niet in te korten — de waarde zit in de derde en vierde ronde, wanneer mensen niet meer hun eerste reactie geven.

Meerdere tafels, elk met een eigen vraag. Na elke ronde schuiven de deelnemers door naar een andere tafel, terwijl één gastheer blijft zitten en samenvat wat er al gezegd is. Aan het eind oogst je de rode draden.

Streng genomen is dit geen Liberating Structure maar een zelfstandige methode van Juanita Brown en David Isaacs, ouder dan de verzameling. Hij staat hier omdat hij hetzelfde doet en vaak in één adem genoemd wordt.