Conversation Café

Een gespreksvorm voor een kleine, vaste kring van vier tot acht mensen, rond één thema waar geen snel antwoord op is. Er is een spreeksteen: wie hem vasthoudt, praat, de rest luistert. Het gesprek loopt in vier rondes. In de eerste vertelt ieder één keer wat er bij hem opkomt, in de tweede reageert ieder één keer op wat hij hoorde, in de derde praat de kring vrij met de steen in het midden, en in de slotronde zegt ieder wat hij meeneemt. Vooraf worden zes afspraken voorgelezen. Het doel is begrip, geen besluit.

Met de standaardinstellingen duurt de hele werkvorm ± 35 minuten, uitleg en terugblik inbegrepen.

Met de standaardinstellingen ongeveer vijfendertig minuten: drie rondes van zes minuten en een vrije dialoog van twaalf, samen een halfuur. Daar komen twee minuten bij voor de afspraken, een minuut om plaats te nemen en twee minuten voor de reflectie na afloop. Een tweede ronde van drie minuten maakt er een halfuur van; een vrije dialoog van twintig minuten, bij een zwaar thema, drie kwartier. Elke ronde stel je zelf in, in stappen van dertig seconden. Een ronde op nul wordt overgeslagen. Knelt de tijd, kort dan eerst de tweede ronde in en als laatste de vrije dialoog. Standaard gaat de speler pas naar de volgende ronde als jij doorklikt. Laat dat zo: bij een gevoelig thema wil je niemand midden in een zin afkappen.

Vier tot acht, en zes is de standaard. Onder de vier is er geen kring: te weinig stemmen om een ronde iets te laten betekenen. Boven de acht vult één beurt per persoon al snel het hele uur, en wacht iedereen te lang op de steen. De kring blijft het hele gesprek bij elkaar; niemand wisselt van plaats.

Met meer kringen tegelijk. Een klas van achtentwintig zit bijvoorbeeld in vier kringen van zeven, elk aan een eigen tafel en met een eigen spreeksteen. Het scherm geeft alle kringen tegelijk dezelfde ronde en hetzelfde thema. Jij loopt rond, houdt de tijd en klikt door als de kringen klaar zijn; je schuift nergens aan. Maak de kringen niet groter dan acht om er minder te hebben: een kring van tien duurt langer dan het lesuur.

Elk voorwerp dat je in je hand kunt houden: een steen, een pen, een knuffel, een sleutelbos. De regel is eenvoudig: wie hem vasthoudt, praat, en de rest luistert. Zo is altijd zichtbaar wie aan het woord is, kan niemand een ander onderbreken, en wordt de spreektijd verdeeld voordat de snelste hem inneemt. In de eerste, de tweede en de slotronde gaat de steen in volgorde rond; in de vrije dialoog ligt hij in het midden en pak je hem als je iets wilt zeggen. Dat verschil (in volgorde, of vrij maar zichtbaar) is wat een café onderscheidt van een discussie.

Zes, één keer, vóór de eerste ronde: open: sta open voor andere ideeën; accepteer: laat anderen zijn wie ze zijn; nieuwsgierig: vraag door, oordeel niet; ontdek: zoek samen nieuwe inzichten; oprecht: deel wat echt voor jou telt; bondig: hou het kort, geef ruimte aan anderen. Ze gelden het hele gesprek. Ze staan op het scherm van de klas terwijl je ze voorleest, en in de vrije dialoog staan hun namen er opnieuw; wil je ze de hele les zichtbaar houden, druk ze dan af als poster voor het bord. Lees ze rustig en voeg er niets aan toe: het zijn afspraken waar de kring zich samen aan houdt, geen regels om iemand op aan te spreken.

Een goed thema is één open vraag waar geen snel of juist antwoord op is, die raakt aan hoe mensen met elkaar omgaan, en die niet zo persoonlijk is dat iemand zich moet blootgeven. „Hoe gaan we om met fouten in onze klas?” werkt; „wat is je grootste angst?” vraagt te veel, en „wat is democratie?” heeft een antwoord in het boek. Het thema staat het hele gesprek op het scherm. Je kunt het ook hardop noemen, of iemand uit de kring het laten inbrengen. Geen thema in gedachten? Kies in de voorbereiding „AI schrijft ze”: je krijgt een paar gespreksthema's bij je onderwerp en de leeftijd van je klas, en tikt er één aan. Wie liever een eigen assistent zoals Microsoft Copilot gebruikt, kopieert de vraag uit hetzelfde scherm.

Ze klinken hetzelfde en doen het omgekeerde. Conversation Café is één kring die blijft zitten: een voorwerp gaat rond, en na vier rondes is er begrip, voor een onderwerp dat complex of beladen is. World Café is een gesprek aan meerdere tafels waarin iedereen doorschuift, en de winst zit in wat de tafels samen vinden. Kies Conversation Café om samen dieper te gaan, World Café om breed te verzamelen.

Een socratisch gesprek onderzoekt één concrete ervaring van één inbrenger, onder leiding van een gespreksleider, stap voor stap tot een wijze houding, vooral voor teams die willen verdiepen. Conversation Café heeft geen inbrenger en geen gespreksleider in de kring: iedereen spreekt over hetzelfde thema, de steen verdeelt de beurten, en jij houdt alleen de tijd. Het eerste is een onderzoek, het tweede een gesprek.

Vooraf: kies het thema, zet de kringen neer en leg per kring een spreeksteen klaar. Bij de start: lees de zes afspraken rustig voor. Tijdens de rondes: houd de tijd, doe niet mee, en grijp niet in als het stil valt terwijl iemand de steen vasthoudt. Klik pas door als de ronde rond is. In de vrije dialoog: herinner er zo nodig aan dat de steen blijft gelden. In de slotronde: één zin per persoon, en vraag niet door. Na de slotronde opent de speler een korte reflectie van twee minuten, met één vraag op het scherm. Houd die licht: wat ieder meeneemt, is al gezegd, dus vraag naar het moment dat bleef hangen, niet naar een conclusie.

Vicki Robin, Susan Partnow en Habib Rose begonnen de Conversation Cafés in 2001 in Seattle: open gesprekken in gewone cafés, waarin een voorwerp rondging en een paar eenvoudige afspraken iedereen aan het woord lieten. Henri Lipmanowicz en Keith McCandless namen de vorm op in hun verzameling Liberating Structures. De versie in LudensFlow volgt de vier rondes en de zes afspraken, laat de leerkracht buiten de kring, en laat de speler op jou wachten in plaats van een ronde op de klok af te breken.