Sinds januari 2024 geldt in het voortgezet onderwijs de afspraak: geen telefoon in de les. De eerste weken misten veel docenten vooral één ding: de quiz. Jarenlang was dat een telefoonding. Kahoot op het bord, dertig schermpjes in de klas, een ranglijst na elke vraag. Het werkte, het was snel, en het is weg.
Wat niet weg is, is het moment waarop die quiz hoorde: het kwartier na de uitleg waarin je wilt weten of het zit, of de laatste tien minuten vóór de toets. En er is iets voor in de plaats gekomen. Sinds de telefoon de klas uit is, praten ze weer. Een werkvorm op het bord, zonder device, is wat die ruimte vult.
Dit stuk zet drie werkvormen op een rij waarmee je een quiz doet op het bord: één met wisbordjes, één met beweging, één met kaartjes. Bij alle drie antwoordt elke leerling, niet alleen de snelste, en bij alle drie hoef jij alleen de vragen te leveren.
Wat heb je nodig voor een quiz zonder telefoons?
Voor een quiz op het bord zonder telefoons heb je drie dingen nodig: de vragen op het scherm, iets waarmee elke leerling of elk team zichtbaar antwoordt (een wisbordje, een kaartje, je eigen stem) en een vaste volgorde die regelt wie wanneer antwoordt. De telefoon regelde het tweede. Een werkvorm regelt het tweede én het derde, en dat derde is wat de quiz van een wedstrijd voor de snelste drie verandert in een check van de hele klas.
Wat de telefoon namelijk ook deed: iedereen antwoordde alleen, binnen tien seconden, en wie als eerste klikte kreeg de meeste punten. De leerling die het niet wist, gokte en keek naar de ranglijst. Niemand legde iets uit. In de drie werkvormen hieronder zit het overleg vóór het antwoord, en dat overleg is waar het leren gebeurt.
Kennisquiz: teams, wisbordjes, alle borden tegelijk omhoog
De Kennisquiz is de quiz zoals je hem kent, maar dan in teams van vier met een wisbordje per team. De vraag staat op het scherm. Elk team overlegt een halve minuut en schrijft één antwoord groot op zijn bord. Op jouw teken gaan alle borden tegelijk omhoog, dan verschijnt het antwoord, en je tikt op het scherm de teams aan die het hadden: één punt per team, het scorebord telt mee. Na de laatste vraag staat de stand groot in beeld, en daarna komen de vragen die hoogstens de helft van de teams goed had nog één keer terug, met het antwoord erbij.
Drie dingen maken dit anders dan de quiz op de telefoon. Iedereen antwoordt tegelijk: er is geen team dat wacht tot een ander het heeft gezegd, want de borden gaan op één teken omhoog. Het overleg zit vóór het antwoord: wie het niet wist, hoort het in dertig seconden van een teamgenoot, in plaats van het na afloop op een ranglijst te zien. En de score is licht: één punt per goed antwoord, geen bonus voor snelheid. Een team dat punten kan winnen door als eerste te schrijven, stopt met overleggen. Dat is precies wat je niet wilt.
Uit de praktijk: laat de borden een paar seconden hangen vóór je het antwoord toont. De klas ziet dan waar de teams van elkaar verschillen, en een fout antwoord dat op drie borden staat, zegt je meer dan het goede antwoord op vijf. Dat ene terugkerende foute antwoord is je uitleg van morgen.
Je typt de vragen als «vraag = antwoord», één per regel, of je kiest de editor met keuzes A tot D. Alles wat je uit Copilot plakt, past in het eerste veld. Eén vraag is één ronde van ruim een minuut; met de teams maken en de terugblik erbij ben je met vijf vragen een minuut of tien kwijt.
Quiz met bewegen: de klas loopt, de vraag reist
Quiz met bewegen heeft geen wisbordjes nodig en geen tafels. Iedereen staat op met een vraagkaartje in de hand, het antwoord op de achterkant. Je loopt rond met je hand omhoog zolang je nog vrij bent, en opgestoken handen vinden elkaar. Het scherm zegt wie van de twee begint: die leest zijn vraag voor, de ander antwoordt en krijgt het antwoord van de kaart als feedback. Dan draaien de rollen om. Daarna ruilen de twee van kaartje en zoekt iedereen een nieuw maatje.
Die ruil is de motor van de werkvorm. Je loopt verder met de vraag van je maatje, dus in ronde vijf stel je een vraag die je zelf net hebt leren beantwoorden. En omdat in elk tweetal iemand aan het woord is, praat de halve klas tegelijk: in vijf gesprekken formuleert elke leerling vijf keer hardop een antwoord, waar een klassikale overhoring hem één keer aan de beurt laat.
Heb je geen kaartjes, dan zet je de werkvorm op «op het scherm»: elke ronde staat er één vraag voor de hele klas, en de twee beantwoorden hem om de beurt. Dat is de snelste variant, en de kaartjes zijn de sterkste voor herhalen vóór een toets. Wat deze werkvorm niet doet, is meten: je hoort flarden, geen uitslag. Wil je weten wie het snapt, dan is de Kennisquiz de betere keus; wil je dat de klas na een uur stilzitten weer praat over de stof, dan deze.
Schud en pak: vier rollen en een stapel kaartjes
Schud en pak is de rustigste van de drie, en de enige waarin nakijken een rol is. Viertallen, een stapel vraagkaartjes met het antwoord op de achterkant, en vier letters. A houdt de kaartjes als een waaier, met de vragen naar zich toe. B trekt er blind één, leest de vraag voor en telt rustig tot vijf. C antwoordt, terwijl de anderen zwijgen. D kijkt op de achterkant, zegt wat er goed was, vult aan en vat samen. Dan gaat de stapel één plek naar links en schuiven de rollen mee; na vier rotaties heeft iedereen elke rol gehad.
Het tellen tot vijf is de stap die het vaakst sneuvelt en de enige die C de kans geeft zelf te denken in plaats van te gokken. En de waaier is geen decoratie: kan de trekker de vragen lezen, dan kiest die de makkelijkste. Vier rotaties zijn vier vragen per viertal, dus dit is geen vorm om twintig jaartallen doorheen te jagen. Het is er een voor begrippen, regels en «leg uit waarom», waar D nog iets aan het antwoord kan toevoegen. De kaartjes maak je in de kaartjesgenerator, waar de AI ze met een gratis account voor je schrijft, en dezelfde set gebruik je een les later nog eens met Quiz met bewegen.
Welke quiz wanneer?
Werkvorm | Materiaal | Wat jij ziet | Kies hem als |
|---|---|---|---|
Kennisquiz | een wisbordje en stift per team | per vraag hoeveel teams het hadden | je wilt weten of het zit, na de uitleg of vóór de toets |
Quiz met bewegen | vraagkaartjes, of niets | een klas die praat over de stof | de klas moet in beweging en veel vragen moeten langskomen |
Schud en pak | vraagkaartjes en letters A–D | wat D samenvat: de les in de woorden van de klas | het antwoord vastligt maar uitleg verdient |
Alle drie passen in de laatste tien minuten van een les, en de Kennisquiz en Quiz met bewegen ook in de laatste vijf, als de klas ze al kent. Meer vormen voor dat moment staan bij de lesafsluiting; wil je de quiz direct na je uitleg, kijk dan bij formatief evalueren in de les.
Wat de telefoon deed, en wat hij niet deed
De telefoon maakte één ding mogelijk dat een vinger opsteken niet kon: dertig antwoorden tegelijk, en een docent die meteen zag hoeveel procent het had. Dat is echt iets waard, en het is de reden dat de quiz zo populair werd. Maar het was niet de telefoon die dat deed. Het was het gelijktijdige antwoord.
Niet de telefoon maakte de quiz. De dertig antwoorden tegelijk maakten hem, en die heb je op een wisbordje ook.
Wat de telefoon níét deed: overleggen. Elke leerling antwoordde alleen, en de leerling die het niet wist, had in die tien seconden niemand om het van te horen. Op een wisbordje per team is dat omgedraaid. De dertig seconden overleg zijn het leren; het antwoord op het scherm is alleen de controle. En wie het in zijn team heeft uitgelegd, weet het de volgende dag nog, wat van een getikt antwoord zelden gezegd kan worden.
Wisbordjes: wat je klaarlegt
Voor de Kennisquiz heb je per team iets nodig om groot op te schrijven en omhoog te houden. Een wisbordje of een whiteboard-vel met een stift is het handigst: in één oogopslag zie je alle antwoorden. Een A4 met een dikke stift werkt ook. Wat niet werkt, is roepen of handopsteken: dan antwoordt het snelste team en kijkt de rest, en precies het gelijktijdige antwoorden is waar de werkvorm het van moet hebben. Leg een doekje per team klaar, zodat elk bord na elke vraag leeg is.
De whiteboard-vellen zitten in de basisset, samen met de nummerkaartjes en de letters A tot D die Schud en pak gebruikt. Met één wisbordje per leerling, in plaats van per team, kun je ook Foutenjacht doen: een uitgewerkte opgave met één fout op het bord, en iedereen schrijft het nummer van de foute regel op.
Wat het bord voor je doet
Alle drie de werkvormen zet je zonder account op het bord: de stappen, de rollen en de timer staan klaar, en jij houdt de regie met pauzeren, tijd erbij of door naar de volgende vraag. De vragen typ je zelf, of je plakt ze uit Copilot: een minuut vóór de les, geen avond ervoor. Met een gratis account maak je een foto van de bladzijde uit je methode, en LudensFlow schrijft er vragen bij die je nakijkt, aanpast en in de quiz zet. Je voorbereiding blijft bewaard, dus de herhaling vóór de volgende toets staat gewoon klaar. En voor Schud en pak en Quiz met bewegen print je dezelfde vragen als kaartjes.
Eén quiz voor morgen
Pak de vragen die je anders in de telefoonquiz had gezet, typ ze als «vraag = antwoord» in de Kennisquiz, en leg per viertal een wisbordje klaar. De klas kent de quiz al; het enige nieuwe is dat ze eerst dertig seconden met elkaar praten voordat er iets omhooggaat.
Waar de quiz in de opbouw van je les hoort, en welke werkvorm bij welke fase past, staat in werkvormen in het EDI-model.