Case clinic

Een intervisiemethode voor een vaste groep van vier of vijf collega's, in zeven stappen rond één casus, zonder één advies. De inbrenger legt een situatie voor waarin hij zelf de leiding heeft en beslist, en beantwoordt vijf vragen: wat speelt er, hoe zien anderen het, wat wil ik bereiken, waarin wil ik zelf groeien en wat ben ik bereid te herzien, waar wil ik hulp bij (tien minuten; de groep vraagt alleen door). Dan twee minuten stilte, waarin iedereen opmerkt wat het verhaal in hem oproept: een beeld, een gevoel, een associatie, een beweging, een klank. Daarna zegt ieder om de beurt wat er opkwam en verdiept het een beetje, terwijl de inbrenger luistert (tien minuten). De inbrenger reageert (drie minuten), groep en inbrenger denken samen verder in een generatieve dialoog (vijftien minuten), en de afronding heeft drie delen: ieder zegt in één zin wat hij meeneemt, de inbrenger zegt hoe hij zijn situatie nu ziet en wat zijn volgende stap is, en een ronde waardering sluit af (vijf minuten). Ten slotte schrijft iedereen twee minuten voor zichzelf. In de speler is stap 6 in drie delen gesplitst, elk met een eigen timer: in elk deel spreekt iemand anders, en zo draaien de groepen waarmee we werken hem ook.

Sensing is luisteren met aandacht voor wat een verhaal in jou raakt, in plaats van voor wat je ervan vindt. Tijdens de stilte staan er vijf kaarten op het scherm: beeld, gevoel, associatie, beweging en klank, elk met één vraag. In het spiegelen zegt ieder wat er langs een van die wegen opkwam. Open geest, open hart en open wil horen bij stap 5, het samen verder denken: een generatieve dialoog, waarin je niet debatteert en niets oplost, maar samen uitkomt bij iets waar niemand alleen was gekomen. Open geest: stel je oordeel uit. Wat zie je nu wat je eerst niet zag? Open hart: kijk door de ogen van de inbrenger. Hoe voelt de situatie van binnen? Open wil: laat het bekende los. Wat wil hier ontstaan? In de Theory U van Otto Scharmer zijn het de drie openingen die zo'n dialoog mogelijk maken; in een lerarenteam hoef je de termen niet te gebruiken, de vragen zijn genoeg.

Met de standaardinstellingen duurt de hele werkvorm ± 50 minuten, uitleg en terugblik inbegrepen.

De zeven stappen tellen op tot zevenenveertig minuten met de standaardtijden: 10, 2, 10, 3, 15, 5 en 2. De vijf minuten van stap 6 zijn twee, één en twee: de speler geeft elk van de drie delen een eigen timer. Met het installeren van de kring en de reflectievragen aan het eind komt één casus op vijfenveertig tot vijfenvijftig minuten. Plan hem als het hele onderwerp van een bijeenkomst. Wie de werkvorm voorbereidt, stelt per stap de tijd in; de speler telt af. Heb je een uur, geef de extra tijd dan vooral aan het samen verder denken. Het spiegelen houdt zijn tien minuten: dat is de methode.

Vier of vijf: één inbrenger en drie of vier coaches. Met minder dan drie coaches zijn er te weinig beelden om naast elkaar te leggen; met meer dan vier wordt het spiegelen een lange rij en krijgt ieder minder dan twee minuten. De speler laat drie tot twaalf toe, zodat een groep die net anders uitvalt toch kan draaien, maar de methode is voor vier of vijf gemaakt. Een groter team splits je in twee kringen met elk een eigen casus en een eigen scherm.

Een situatie van nu, concreet en belangrijk, waarin de inbrenger zelf de leiding heeft en beslist: in de klas, met een collega, met ouders. Drie toetsen helpen. Kan hij er morgen iets anders in doen? Gaat de vraag over zijn eigen deel, niet over wat een ander zou moeten? En kan hij zeggen waarin hij zelf wil groeien? Een goede formulering begint met "ik": "ik krijg mijn klas niet meer bij elkaar, en wat ik tot nu toe probeerde werkt niet." De casustekst die je in de voorbereiding typt, staat bij elke stap groot op het scherm. Wil je de vorm eerst oefenen met een verzonnen casus, dan staat in het voorbereidscherm een opdracht klaar om te kopiëren voor je eigen assistent.

Omdat de inbrenger degene is die beslist, en advies die rol overneemt. Wie advies krijgt over zijn eigen leiderschap, gaat het verdedigen of het uitvoeren, en in beide gevallen is het niet meer zijn eigen stap. Spiegelen laat de situatie bij hem: hij hoort hoe zijn verhaal aanvoelt bij anderen, en trekt daar zelf de conclusie uit. Dat is ook waarom de methode in een groep van gelijken werkt: niemand is de expert. Adviezen die toch willen komen, horen in het samen verder denken thuis als een beeld of een vraag, niet als een opdracht.

Drie dingen dragen de ronde. Eén: de casus. Check in stap 1 of het de situatie van de inbrenger is en of hij de groeivraag beantwoordt: waarin wil ik groeien, wat ben ik bereid te herzien of opnieuw te leren. Twee: de stilte. Kondig haar aan als twee minuten, wijs de vijf vragen aan, en onderbreek haar niet. Drie: de grens in het spiegelen. Bij elk "misschien kun je…" vraag je vriendelijk wat er in die collega zelf opkwam, en een gebaar of een klank mag echt voorgedaan worden. Verder doet de speler de tijd. Laat de inbrenger in de waarderingsronde als laatste spreken, en doe de vorm als begeleider zelf één keer als inbrenger.

In beide luistert de inbrenger een stap lang naar de groep, maar de groep zegt iets anders. Bij de roddelmethode praat de groep vrijuit over de casus, alsof de inbrenger er niet bij zit (wat valt op, wat zouden wij doen), en de opbrengst is een eerlijke spiegel van de situatie. Bij case clinic zegt ieder alleen wat het verhaal in hemzelf oproept, en er valt in geen enkele stap een advies. Vuistregel: roddelmethode als de inbrenger eerlijke feedback nodig heeft; case clinic als hij een nieuwe blik op zijn eigen rol zoekt.

Allebei geven ze geen advies, maar ze luisteren naar iets anders. Bij dominante ideeën benoemt de groep de overtuigingen die ze in het verhaal hoort ("ik hoor: een goede leraar lost dit zelf op") en zet er andere ideeën naast. Bij case clinic benoemt de groep niets over de inbrenger: ieder zegt wat er in hem opkwam. Kies dominante ideeën als hetzelfde patroon in verschillende situaties terugkomt; case clinic als het om deze ene situatie en je rol erin gaat.

Ja. De bron beschrijft groepen die het maandelijks aan de telefoon doen. Camera's aan, en in de stilte kijkt iedereen even weg van het scherm, zodat niemand de ander aankijkt. Een gebaar laat je gewoon in beeld zien. Deel het scherm van de speler of geef iedereen de live link, dan staan de stap, de timer, de casustekst en de vijf vragen van de stilte op ieders eigen scherm.

De methode komt van het Presencing Institute rond Otto Scharmer, dat haar ontwikkelde als onderdeel van de Theory U: een manier van leren die begint bij waarnemen en stil worden, voordat er gehandeld wordt. Open geest, open hart en open wil, de drie openingen die een generatieve dialoog mogelijk maken, zijn de kern van dat model. De houding van de coaches gaat terug op de procesconsultatie van Edgar Schein: wie helpt, repareert niet, maar helpt de ander zijn eigen situatie te zien. Het Presencing Institute stelt de methode vrij beschikbaar onder een Creative Commons-licentie; de stappen en de standaardtijden op deze pagina zijn die van de speler hier.