Vijf keer waarom: oorzaakanalyse

- Eén of meer concrete problemen — stel deze in bij de instellingen, elk op een nieuwe regel. Formuleer ze als een waarneembare situatie ("De opdracht wordt te laat ingeleverd"), niet als oordeel.

- Tijd per "waarom" — stel dit in bij de instellingen (standaard 90 seconden per ronde, samen in tweetal te bespreken).

- Een manier om de vijf antwoorden vast te leggen: op papier, op het bord of digitaal. Het opschrijven maakt de keten van oorzaken zichtbaar.

- Korter of langer: stop eerder dan vijf keer als de grondoorzaak al duidelijk is, of ga door als er nog een laag onder zit.

- Met nabespreking: laat tweetallen hun grondoorzaak vergelijken. Vaak komen verschillende koppels bij een ander punt uit — dat laat zien dat één probleem meerdere oorzaken kan hebben.

- Vertakken: soms zijn er bij één "waarom" twee antwoorden. Laat het tweetal kiezen welk spoor ze volgen, of beide kort uitwerken.

- Waarderend: pas dezelfde vraag toe op iets dat juist góed ging ("waarom werkte dit?") om succesfactoren bloot te leggen.

- Mentoraat / reflectie: waarom blijft het inleveren van werk uitlopen, waarom loopt samenwerken stroef.

- Geschiedenis: de oorzaken achter een gebeurtenis stap voor stap uitpluizen.

- Maatschappijleer / burgerschap: een maatschappelijk vraagstuk teruglezen naar de onderliggende oorzaak.

- Natuurkunde / scheikunde: waarom een proef anders uitpakte dan verwacht.

- Economie: waarom een bedrijf of besluit niet het beoogde resultaat had.

De werkvorm is gebaseerd op de "vijf keer waarom"-methode van Sakichi Toyoda, ontwikkeld binnen het Toyota-productiesysteem om bij storingen niet de symptomen maar de grondoorzaak aan te pakken. Ontwikkelt analytisch en oorzakelijk denken: het onderscheid tussen wat je ziet gebeuren en waaróm het gebeurt.