Om de beurt
Voedselketens
klas 1 · ± 14 min
Werk in duo's of kleine groepen. Geef om de beurt één antwoord op de vraag.
4 vragen · elke regel is een ronde
- 1Noem een dier en wat het eet.
- 2Noem een planteneter.
- 3Noem een roofdier.
- 4Noem een dier dat in of bij een sloot leeft.
Stijgen & Dalen
Dieren en de mens
klas 1 · ± 12 min
Deelnemers reageren op stellingen door te staan (eens) of te blijven zitten (oneens).
5 stellingen · elke regel is een ronde
- 1Honden zijn slimmer dan katten.
- 2Dieren in een dierentuin hebben een goed leven.
- 3Iedereen zou minder vlees moeten eten.
- 4Een wesp is een nuttig dier.
- 5Planten kunnen voelen.
Vier hoeken
Mens en natuur
klas 1 · ± 13 min
Deelnemers kiezen een hoek die past bij hun antwoord op een stelling. Ze bewegen, wisselen van gedachten en mogen van hoek veranderen als ze overtuigd worden.
3 stellingen · elke regel is een ronde
- 1Proefdieren gebruiken voor medicijnonderzoek is te rechtvaardigen.
- 2Wat helpt het milieu het meest? (Minder vlees eten · Minder vliegen · Minder kopen · Fietsen in plaats van de auto)
- 3Een dierentuin helpt bedreigde diersoorten.
Driestappeninterview
Gezond leven
klas 1 · ± 19 min
Interview elkaar in groepen van 4: A↔B en C↔D tegelijk. Daarna wisselen en dan met de klas delen.
2 onderwerpen · elke regel is een ronde
- 1Wat helpt jou om goed te slapen?
- 2Een gewoonte die je gezonder zou willen maken
1 gaat, 3 blijven
Dieren en hun leefgebied
klas 1 · ± 20 min
Teams van vier werken dezelfde opdracht uit. Dan gaat elke ronde één teamlid op bezoek bij een ander team, en de drie die blijven ontvangen hun bezoeker. Thuis komt alles samen.
1 opdracht
- 1Kies samen één dier en zoek uit hoe het is aangepast aan zijn leefgebied: noem drie kenmerken en leg bij elk uit waarom het helpt.
Binnenkring & Buitenkring
Gezond leven
klas 1 · ± 13 min
Twee kringen tegenover elkaar. Kort gesprek met je maatje. Daarna schuift de buitenkring op naar een nieuw maatje.
4 vragen · elke regel is een ronde
- 1Wat eet je op een gewone schooldag, en wat zou je willen veranderen?
- 2Hoeveel slaap heb je nodig om je goed te voelen?
- 3Welke sport of beweging doe je graag, en waarom?
- 4Wat doe je als je je gestrest voelt?
Doe mij na
Cellen en planten
klas 1 · ± 14 min
A maakt iets en zegt stap voor stap wat A doet; B zit omgedraaid en maakt het na op de woorden alleen. Dan naast elkaar leggen: welke instructie klopte, welke was te vaag? Volgende ronde wisselen de rollen.
4 opdrachten · elke regel is een ronde
- 1Teken een plantencel: een rechthoek met een ronde kern rechtsboven en een grote vacuole in het midden.
- 2Teken een dierlijke cel: een ovaal met een kern in het midden en twee mitochondriën links.
- 3Teken een bloem met vier kroonbladen, een steel en twee bladeren onderaan.
- 4Teken een blad met een middennerf en drie zijnerven aan elke kant.
Feedback op tournee
Poster over een ecosysteem
klas 1 · ± 30 min
Elk team legt zijn werk op tafel en kiest een bewaker die erbij blijft. De rest gaat op tournee langs de andere tafels en geeft feedback op de vragen op het scherm; de bewaker schrijft op. Terug aan tafel rapporteert de bewaker, en het team reflecteert.
3 feedbackvragen
- 1Welke voedselketen kun je uit deze poster aflezen?
- 2Welk deel begrijp je zonder uitleg niet?
- 3Welk dier of welke plant zou je nog toevoegen, en waarom?
Kennisquiz
Het menselijk lichaam
klas 1 · ± 13 min
Een vraag op het scherm; elk team overlegt en schrijft zijn antwoord op het whiteboard-vel. Alle borden tegelijk omhoog, dan het antwoord, met een punt voor elk team dat het had. Het scorebord telt mee op het scherm.
5 vragen
- 1Welk orgaan pompt het bloed door je lichaam?
- 2Hoeveel botten heeft een volwassen mens ongeveer?
- 3Waar vindt de gaswisseling plaats?
- 4Welk orgaan maakt insuline?
- 5Welke bloedcellen vechten tegen ziekteverwekkers?
Op tijd
Gezond leven
klas 1 · ± 12 min
Iedereen krijgt om de beurt spreektijd over een onderwerp. Kies de groepsgrootte en indeling bij het spelen.
3 vragen · elke regel is een ronde
- 1Leg uit waarom slaap belangrijk is voor je lichaam.
- 2Vertel wat jij doet om fit te blijven.
- 3Beschrijf een gezond ontbijt en leg uit waarom het gezond is.
Genummerde koppen
Cellen en planten
klas 1 · ± 19 min
Iedereen krijgt een nummer in de groep. Schrijf individueel, bespreek samen. Daarna kiest de facilitator een nummer dat het antwoord uitlegt.
4 vragen · elke regel is een ronde
- 1Wat is het verschil tussen een plantencel en een dierlijke cel?
- 2Waarom zijn bladeren groen?
- 3Waarom heeft een plant licht nodig?
- 4Waarom heeft een cel een kern?
Geschreven gedachten
Gezondheid en natuur
klas 1 · ± 19 min
Op een open vraag schrijft iedereen ideeën: één per papiertje, hardop gezegd en in het midden gelegd, tot de tijd om is. Dan rangschikt de groep de stapel: wat hoort bij elkaar, en hoe heet die groep?
2 vragen · elke regel is een ronde
- 1Wat kun je doen om gezond te blijven?
- 2Welke dieren leven er in en rond een sloot?
Sneeuwbal (1-2-4-All)
Gezond leven
klas 1 · ± 18 min
Start individueel, combineer in tweetallen, voeg samen in viergroepen en bouw zo stap voor stap naar gedeeld inzicht.
1 vraag
- 1Hoe kunnen jongeren gezonder leven?
Team doe mee en vertel
Natuur
klas 1 · ± 16 min
Schrijf individueel ideeën op, vergelijk ze in je groep en deel de gecombineerde lijst met de klas.
3 vragen · elke regel is een ronde
- 1Welke dieren leven er in een bos?
- 2Wat heeft een plant nodig om te groeien?
- 3Hoe kunnen mensen de natuur beschermen?
Tweetal coach
Rekenen in de biologie
klas 1 · ± 16 min
A lost oefeningen op en verwoordt zijn denkproces hardop. B kijkt mee en coacht. Dan wisselen van rol!
4 oefeningen · elke regel is een ronde
- 1Je hart klopt 70 keer per minuut. Hoe vaak klopt het in een uur?
- 2Een bacterie deelt zich elk uur in tweeën. Hoeveel bacteriën zijn er na 5 uur, als je met 1 begint?
- 3Een mens ademt ongeveer 15 keer per minuut. Hoe vaak is dat per dag?
- 4Een plant van 10 cm groeit 2,5 cm per week. Hoe lang is hij na 6 weken?
Placemat
Aanpassing
klas 1 · ± 20 min
Elke deelnemer schrijft individueel, deelt zijn antwoord en zoekt samen naar een consensus.
2 vragen
- 1Welk dier is het best aangepast aan zijn leefgebied, en waarom?
- 2Wat is de grootste bedreiging voor wilde dieren in Nederland?
Quiz met bewegen
Mens en natuur
klas 1 · ± 12 min
Loop door de klas, zoek een maatje, stel je vraag en geef feedback. Wissel daarna van maatje!
5 vragen · elke regel is een ronde
- 1Iedereen zou minder vlees moeten eten.
- 2Dieren in een dierentuin hebben een goed leven.
- 3Elke dag een uur bewegen is voor iedereen nodig.
- 4De mens is de belangrijkste soort op aarde.
- 5Een grote hond hoort niet in een kleine flat.
Negen keer waarom: gezamenlijk doel
Gezond leven
klas 1 · ± 17 min
Ontdek in tweetallen de diepere, gedeelde bedoeling van jullie gezamenlijke inzet. Een Liberating Structure.
1 thema
- 1Gezond eten en genoeg bewegen
Vijf keer waarom: oorzaakanalyse
Gezondheid
klas 1 · ± 18 min
Oorzaakanalyse: zoek de grondoorzaak van een probleem. Stel in tweetallen vijf keer 'waarom?'. Een techniek van Toyota.
2 problemen · elke regel is een ronde
- 1Veel leerlingen slapen doordeweeks te weinig.
- 2De planten in ons lokaal gaan steeds dood.
World Café
Gezond leven
klas 1 · ± 45 min
Een groot gesprek aan veel tafels: na elke ronde schuif je door en kruisbestuif je ideeën. Samen oogst je de rode draden. Verwant aan Liberating Structures. Ontwikkeld door Juanita Brown & David Isaacs.
1 vraag
- 1Wat helpt jongeren om gezonder te leven?
Conversation Café
Mens en dier
klas 1 · ± 35 min
Een rustig, reflectief gesprek in een kleine vaste groep (4–8) met een spreeksteen, voor een complex of gevoelig thema. Een Liberating Structure.
1 thema
- 1Mogen mensen dieren gebruiken voor hun eigen voordeel?
Het slechtste plan
Practicum
klas 1 · ± 19 min
Draai het om: bedenk hoe je je doel zou verpesten, kijk in de spiegel en stop één ding. Een speelse omgekeerde brainstorm. Making Space with TRIZ, een Liberating Structure.
1 doel
- 1Een practicum dat veilig en netjes verloopt
Eén voor één
De cel
klas 1 · ± 14 min
Zelfstandig werken aan een reeks vragen of opdrachten: de hele klas bij hetzelfde onderdeel, en aan het eind samen terugkijken.
5 onderdelen · elke regel is een ronde
- 1Noem drie onderdelen van een cel.
- 2Wat doet de celkern?
- 3Noem een verschil tussen een plantencel en een dierlijke cel.
- 4Waarom heeft een plantencel bladgroenkorrels?
- 5Teken een cel en schrijf bij twee onderdelen de naam.
Jigsaw
Ecosystemen
klas 1 · ± 40 min
De leerstof wordt opgedeeld in 2–6 delen. Elk teamlid wordt expert in één deel, deelt die kennis in een expertgroep, en keert terug naar de basisgroep.
4 expertonderwerpen
- 1Producenten
- 2Consumenten
- 3Reducenten
- 4De kringloop van stoffen
Socratisch gesprek
Mens en natuur
klas 4 · ± 45 min
Het socratische gesprek volgens de socratische methode, in heldere stappen. Door samen door te vragen kom je tot dieper inzicht. Stap voor stap uitgelegd en meteen inzetbaar in de klas.
1 vraag
- 1Een boer spuit gif op zijn land om zijn oogst te redden, maar daardoor sterven ook bijen. Mag hij dat doen?
Flitskaarten
De cel
klas 1 · 8 kaartjes, antwoord op de achterkant
Deelnemers bedenken vragen en noteren die op kaartjes. Ze oefenen in duo's door vragen aan elkaar te stellen en te antwoorden.
8 vragen
- 1Welk deel van de cel bevat het DNA?
- 2Wat heeft een plantencel en een dierlijke cel niet?
- 3Waar vindt de fotosynthese plaats?
- 4Welke celdelen maken energie vrij?
- 5Hoe heet de vloeistof waarin de celdelen liggen?
- 6Welk gas maken planten bij fotosynthese?
- 7Welk gas nemen planten op voor fotosynthese?
- 8Waarmee bekijk je een cel?
Welke aanpak?
Rekenen in de biologie
klas 1 · ± 16 min
Leerlingen sorteren gemengde opgaven op de aanpak die erbij hoort, zonder ze op te lossen. Tweetallen maken er herkenningsregels van, en de klas zet per type één regel op het bord.
8 opgaven
- 1Van de 20 zaadjes die je zaait, komen er 15 op. Hoeveel procent is dat?
- 2Het oculair is 10× en het objectief 40×. Hoeveel keer groter zie je de cel?
- 3Vier bonenplanten zijn 12, 15, 9 en 16 cm lang. Hoe lang zijn ze gemiddeld?
- 4Je lichaam bestaat voor ongeveer 60% uit water. Hoeveel kilo water zit er in iemand van 50 kg?
- 5Op een foto is een mier 6 cm lang. In het echt is hij 6 mm. Hoeveel keer groter is hij op de foto?
- 6Onder een microscoop van 100× lijkt een cel 5 mm groot. Hoe groot is de cel echt?
Voorspel – Kijk – Verklaar
Osmose
klas 2 · ± 17 min
Leerlingen schrijven eerst op wat er bij een proef gaat gebeuren en waarom. Na het vergelijken en de voorspellingen op het bord kijkt de klas in stilte, en een geloot tweetal verklaart de uitkomst.
1 vraag
- 1Wat is er gebeurd met een reepje aardappel dat een half uur in zout water lag, en met een reepje uit gewoon water?
Foutenjacht
Erfelijkheid
klas 3 · ± 14 min
Op het bord staat een uitgewerkte opgave met één fout. Ieder schrijft het nummer van de foute regel op en waarom, het tweetal vergelijkt, en na het onthullen legt wie het goed had het uit aan wie het miste.
5 regels
- 1Ouders: Aa × Aa (A = gele erwt, dominant; a = groene erwt)
- 2Geslachtscellen van elke ouder: A of a
- 3Mogelijke nakomelingen: AA, Aa, Aa, aa
- 4Groen zijn Aa en aa: 3 van de 4
- 5Kans op een groene erwt: 75%
Leren leren in dit vak
Drie manieren van leren die juist in dit vak zijn onderzocht, elk met de werkvorm die haar in de les laat gebeuren. Het bord zegt de klas wat ze traint.
Voorspellen
Voorspel – Kijk – VerklaarVóór de proef schrijft ieder op wat er gaat gebeuren en waarom; pas daarna kijken, dan verklaren.
Vragen waarom het zo is
Vijf keer waarom: oorzaakanalyseVan «de plant verwelkt» vijf keer «waarom?», tot je bij osmose of licht uitkomt.
Uitleggen in eigen woorden
Binnenkring & BuitenkringDe bloedsomloop vier keer uitleggen aan een ander maatje; wie het de vierde keer uitlegt, kent het.
Een schema van de stof helpt als steun; wie het uit het hoofd invult, oefent meer dan wie het overschrijft.
Bronnen: Fiorella & Mayer (2016), generative learning · Pressley e.a. (1987), elaborative interrogation · Dunlosky e.a. (2013), self-explanation
Alle manieren van leren, met bronnen →